บทความน่ารู้สำหรับประชาชน

โรคผื่นแพ้สัมผัสจากแมลงก้นกระดก

ผศ. พญ. สุวิรากร โอภาสวงศ์
อาจารย์พิเศษ ศูนย์ผิวหนัง
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทร์วิโรฒ


โรคผื่นแพ้สัมผัสจากแมลงก้นกระดก (Paederus contact dermatitis) เป็นโรคผิวหนังที่เกิดจากแมลงก้นกระดก

สาเหตุ
แมลงก้นกระดก หรือ ด้วงก้นกระดก หรือ แมลงเฟรชชี่ (มักจะเจอช่วงเปิดเทอมใหม่ ๆ) มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Paederus fucipes เป็นแมลงขนาดเล็ก มีความยาวประมาณ 7-8 มิลลิเมตร ส่วนหัวมีสีดำ ปีกน้ำเงินเข้มขนาดเล็ก และส่วนท้องมีสีส้ม ชอบงอส่วนท้ายกระดกขึ้นลง ทำให้ได้ชื่อว่า แมลงก้นกระดก เป็นแมลงที่พบเฉพาะในเขตร้อนชื้น โดยมากอาศัยบริเวณพงหญ้าที่มีความชื้น ใกล้หนองน้ำ ชอบออกมาเล่นไฟและแสงสว่างตามบ้านเรือน เป็นแมลงที่มีขนาดเล็กทำให้สามารถจะลอดมุ้งลวดเข้ามาได้



Paederus fucipes

อาการและอาการแสดง
ผื่นที่เกิดจากแมลงชนิดนี้ไม่ได้เกิดจากการที่มันกัดหรือต่อย แต่เกิดจากการที่ไปโดนแล้วบี้ทำให้สารเคมีในตัวแมลงที่มีชื่อว่า paederin มาสัมผัสผิวหนัง ซึ่งจะทำให้ผิวหนังบริเวณนั้นไหม้มักเเป็นรอยแปลก ๆ ตามที่มือไปสัมผัส อาจเป็นเส้น เป็นทาง ทำให้คิดว่าเป็นงูสวัดหรือเริม บางครั้งพบลักษณะเฉพาะของโรคนี้ คือ kissing lesion คือถ้าเป็นที่ข้อพับจะเกิดผื่นที่เหมือนกันในด้านตรงข้าม ส่วนใหญ่มักโดนเวลากลางคืน แต่จะไม่เกิดอาการ จน 6-12 ชั่วโมง จึงเกิดอาการ ทำให้มือที่สัมผัสเไปโดนบริเวณอื่นแล้วทำให้มีรอยโรคหลายตำแหน่งได้

kissing lesion

การวินิจฉัยโรค
วินิจฉัยจากประวัติ ที่เกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน มีอาการปวดแสบปวดร้อน มีคนใกล้เคียงมีอาการคล้ายกัน และวินิจฉัยจากลักษณะทางคลินิก

การวินิจฉัยแยกโรค
บางครั้งผื่นอาจจะมีลักษณะเป็นตุ่มน้ำ อยู่เรียงเป็นทางและปวดแสบปวดร้อน ต้องวินิจฉัยแยกโรคจาก
- เริม
- งูสวัด
- ผิวหนังอักเสบจากการระคายเคืองอื่น ๆ
- การติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนัง

การรักษา
รักษาตามอาการ รักษาความสะอาด ถ้าผื่นแฉะให้ประคบด้วยน้ำเกลือสะอาด (wet dressing) แล้วทายาลดการอักเสบประเภทสเตียรอยด์ ถ้ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย ก็ควรให้ยาปฎิชีวนะรับประทานร่วมด้วย

การพยากรณ์โรค
ผื่นจากการระคายเคือง ถ้าไม่มีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน หายได้โดยไม่มีแผลเป็น

คำแนะนำสำหรับการดูแลเบื้องต้นด้วยตนเอง
- เมื่อโดนแมลงหรือเกิดอาการปวดแสบปวดร้อน ให้ล้างด้วยน้ำสบู่และน้ำสะอาดหลาย ๆ ครั้ง หรือใช้แอมโมเนียทาบริเวณที่โดนแมลงจะลดอาการแสบร้อนได้ ถ้าผื่นเป็นน้อย ๆ จะหายไปเองได้ แต่ถ้ามีการติดเชื้อแทรกซ้อนต้องให้ยาปฎิชีวนะทาหรือรับประทานร่วมด้วย
- ถ้ามีแมลงมาเกาะพยายามอย่าตบ บด ขยี้บนลงผิวหนัง ให้ปัดออกหรือกำจัดโดยวิธีอื่น
- แมลงชนิดนี้ชอบไฟในเวลากลางคืน ดังนั้นไม่ควรเปิดไฟแรงสูงทิ้งไว้เพราะแสงไฟจะล่อแมลงเข้ามา จากการทดลองพบว่าแมลงจะชอบเข้ามาถ้าใช้หลอดเรืองแสงหรือหลอดไฟที่มีความสว่างสูงกว่า 40 วัตต์ ดังนั้นประตู หน้าต่างควรบุด้วยมุ้งลวดที่มีความถี่มาก ๆ เพื่อไม่ให้แมลงเข้ามาได้ อย่าเปิดไฟนอน และควรปิดประตูหรือหน้าต่างให้ดีก่อนที่จะเข้านอน
- ถ้าไม่แน่ใจว่าโดนแมลงหรือไม่ แต่รู้สึกแสบ ๆ ร้อน ๆ นอกจากให้รีบล้างผิวหนังบริเวณนั้นด้วยน้ำเปล่าแล้ว ควรรีบทำความสะอาดผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน ทำความสะอาดบ้าน มองหาตามผนังและเพดานใกล้หลอดไฟ ถ้าพบตัวแมลง ให้ใช้ไม้กวาด กวาดแมลงออกไปจากห้องนอนให้หมด
Share: