บทความน่ารู้สำหรับประชาชน

เหา

นพ. เทอดพงศ์ เต็มภาคย์
รศ. พญ. สุชีรา ฉัตรเพริดพราย
ศ. พญ. ศิริวรรณ วนานุกูล
ภาควิชากุมารเวชศาสตร์
คณะแพทยศาสตร์จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย


เหา (pediculosis capitis) เป็นโรคที่พบได้บ่อยในทุกช่วงอายุ โดยเฉพาะในเด็กวัยเรียน อายุที่พบได้บ่อยคือ อายุ 3-11 ปี ที่อยู่รวมกันเป็นกลุ่ม พบมากในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย เหาสร้างความรำคาญและรบกวนชีวิตประจำวัน ทำให้เกิดอาการแสดงที่หลากหลายได้ เช่น อาการคัน อาการระคายเคืองบนหนังศีรษะ

สาเหตุ
เหาเป็นโรคที่เกิดจากตัวเหา อาศัยอยู่บนหนังศีรษะและเส้นผม และอาศัยเลือดบนหนังศีรษะเป็นอาหาร

การติดต่อและการแพร่กระจายโรค เกิดจากศีรษะสัมผัสกันโดยตรง และจากการใช้สิ่งของร่วมกัน เช่น หวี แปรงผม หมวก ผ้าเช็ดศีรษะ หมวกกันน็อค เป็นต้น

อาการและอาการแสดง
อาการแสดงที่พบได้ เช่น หนังศีรษะแดง เป็นขุยหรือเป็นสะเก็ด อาจพบรอยเกาที่บริเวณหนังศีรษะ บนเส้นผมมีลักษณะเป็นจุดสีขาว (ไข่เหา) ขนาดประมาณ 1 มิลลิเมตร พบมากที่บริเวณท้ายทอยและหลังใบหู ซึ่งมีได้ทั้งไข่ที่มีตัวอ่อนอยู่ภายในจะมีสีเหลืองเข้ม หรือไข่ที่ฝ่อแล้วจะมีสีขาว (รูปที่ 1)

รูปที่ 1 แสดงลักษณะไข่เหาที่มีลักษณะเป็นจุดสีขาว เหลืองบนเส้นผมที่บริเวณโคนผมและกลางเส้นผม

อาการคันเป็นอาการสำคัญที่พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะเมื่อมีการติดเชื้อเป็นระยะเวลานาน และอาจพบการติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำร่วมกับการมีสะเก็ดน้ำเหลือง อาจพบต่อมน้ำเหลืองที่บริเวณคอโตร่วมด้วย

การวินิจฉัย
การวินิจฉัยอาศัยการตรวจหนังศีรษะพบตัวเหา ไข่เหา หรือตัดเส้นผมมาตรวจทางกล้องจุลทัศน์จะพบไข่เหาที่เกาะติดอยู่ที่เส้นผม มีขนาดประมาณ 1-2 มิลลิเมตร (รูปที่ 2)

รูปที่ 2 แสดงลักษณะไข่เหาที่เกาะติดอยู่บนเส้นผม เมื่อดูด้วยกล้องจุลทัศน์จะพบตัวอ่อนของเหาอยู่ภายในไข่เหา

การวินิจฉัยแยกโรค
วินิจฉัยแยกโรคจากภาวะการระคายเคืองบนหนังศีรษะ รังแคบนหนังศีรษะ ผิวหนังอักเสบ สะเก็ดเงิน หรือขุยขาวจากการติดเชื้อราบนหนังศีรษะและเส้นผม

การรักษา
การรักษาความสะอาดบนหนังศีรษะเป็นสิ่งสำคัญ การเป็นเหาอาจไม่ได้มีความสัมพันธ์กับเศรษฐานะของผู้ป่วย อาจพบโรคเหาได้ในผู้ป่วยที่มีเศรษฐานะดีเช่นกัน

การเอาตัวเหาและไข่เหาออกจากเส้นผมและหนังศีรษะโดยการแปรงออก หรือเป่าลมแรงออก สามารถช่วยลดจำนวนของไข่เหาและตัวเหาบนหนังศีรษะได้ดี แต่อาจไม่เพียงพอในการรักษา จึงจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยยาหรือสารเคมีชนิดอื่น ๆ ร่วมด้วย และควรให้การรักษาทุกคนในครอบครัวในเวลาเดียวกัน แม้ว่าจะยังไม่มีอาการของความผิดปกติ เนื่องจากวินิจฉัยยากในระยะเริ่มแรกของโรค และเพื่อป้องกันการแพร่กระจายโรค

ควรหลีกเลี่ยงการใช้สิ่งของร่วมกัน เช่น ผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน หมวกกันน็อค หวี แปรงผม เพราะทำให้เกิดการแพร่กระจายโดยตรงจากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่งได้อย่างง่ายดาย และทำลายไข่เหาที่ติดอยู่โดยวิธีต่าง ๆ ดังนี้

1. หวีเสนียด (nit picking)
เป็นการนำเอาภูมิปัญญาชาวบ้านมาใช้รักษาโดยการใช้น้ำส้มสายชูเจือจางกับน้ำในอัตราส่วน 1:1 หมักลงบนหนังศีรษะและเส้นผม ทิ้งไว้ประมาณ 10 นาที หลังจากนั้นใช้หวีซี่ถี่สางเอาตัวเหาและไข่เหาออก ควรสางผมขณะเปียกและควรทำซ้ำทุก 3-4 วัน
สารหลายชนิดถูกนำมาใช้รักษาโรคนี้ แต่ไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่ดีเพียงพอว่ามีประสิทธิภาพ เช่น น้ำมันพืช น้ำมันใส่ผม วาสลิน สารดังกล่าวอาจล้างยาก และก่อให้เกิดอันตรายจากการใช้ได้

2. Gamma benzene hexachloride (1% Lindane)
มีในรูปแบบครีมและโลชั่น ใช้ชโลมบนศีรษะที่แห้งและทิ้งค้างคืนไว้ 8-10 ชั่วโมงก่อนที่จะล้างออก พบว่ามีประสิทธิภาพดีในการรักษา ควรทำซ้ำอีกครั้งในอีก 1 สัปดาห์ต่อมา พิษของยาตัวนี้ต่ำมาก ถ้าใช้อย่างถูกต้องและถูกวิธีตามฉลากกำกับยา แต่ถ้าใช้ยามากเกินไปหรือผิดวิธีจะสามารถทำให้เกิดอาการทางระบบประสาทได้

3. แชมพู Malathion
ใช้แชมพูทาลงบนผมและหนังศีรษะที่แห้งให้ทั่วหนังศีรษะ ขยี้ให้เกิดฟองและทิ้งไว้นานประมาณ 15 นาทีจึงล้างแชมพูและฟองออก พบว่ามีประสิทธิภาพดีและมีความปลอดภัยอยู่ในระดับที่น่าพอใจ

4. Benzyl Benzoate (12.5-25%)
มีในรูปแบบครีมและโลชั่น ใช้ชโลมบนศีรษะที่แห้งและทิ้งค้างคืนไว้ 8-10 ชั่วโมงก่อนที่จะล้างออก ควรทำซ้ำอีกครั้งในอีก 1 สัปดาห์ต่อมา พบว่ามีประสิทธิภาพดีในการรักษา แต่พบอาการระคายเคืองบนหนังศีรษะได้บ่อย
ในกรณีที่อาการไม่ดีขึ้น หรือไม่หาย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อให้การรักษาที่เหมาะสมต่อไป

การป้องกันโรค
- หลีกเลี่ยงการใช้สิ่งของร่วมกัน
- ทำความสะอาดอุปกรณ์เครื่องใช้ด้วยการนำมาต้มในน้ำร้อนมากกว่า 50 องศาเซลเซียสเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 15 นาที
- นำของของใช้และอุปกรณ์ใส่ในถุงพลาสติกขนาดใหญ่และรัดปากถุงเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 2 สัปดาห์เพื่อกำจัดตัวเหาที่จะฟักออกจากไข่เหา ทำให้ตัวเหาที่ฟักออกมาไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้เพราะไม่มีอาหาร


การพยากรณ์โรค
เหาสามารถเป็นซ้ำได้ ถ้ายังรักษาไม่หายขาดหรือได้รับเหามาใหม่

Share: