บทความน่ารู้สำหรับประชาชน

เส้นเลือดขอด

อ. พญ. วีรนุช โพธิ์ทอง
อ. พญ. ศศิมา เอี่ยมพันธุ์
รศ. พญ. รังสิมา วณิชภักดีเดชา
ศ. นพ. วรพงษ์ มนัสเกียรติ

ภาควิชาตจวิทยา
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล


เส้นเลือดขอด (Varicose vein) คือภาวะที่เห็นเส้นเลือดใต้ผิวหนังเด่นชัดขึ้น

สาเหตุ
โดยปกติระบบไหลเวียนโลหิตของคนเรา ประกอบด้วยหัวใจซื่งปั๊มเลือดแดงที่มีออกซิเจนมากไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย หลายครั้งเราจะคลำการเต้นของหลอดเลือดตามจังหวะหัวใจได้ เช่น ชีพจรที่ข้อมือ หลังจากเลือดไปเลี้ยงส่วนต่าง ๆ ของร่างกายแล้ว ก็จะวิ่งกลับเข้าสู่หัวใจผ่านทางหลอดเลือดดำ เนื่องจากการที่เลือดดำจะไหลกลับเข้าสู่หัวใจนี้ เป็นการไหลต้านแรงโน้มถ่วงของโลก จึงมีลิ้นกั้นไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับเป็นข่วง ๆ โดยมีการบีบตัวของกล้ามเนื้อแขนขามัดใหญ่ ๆ เช่น กล้ามเนื้อน่อง เป็นกลไกสำคัญในการช่วยส่งเลือดดำกลับเข้าหัวใจ

ภาวะเส้นเลือดขอด เกิดได้จากหลายปัจจัยที่ส่งผลให้เลือดดำวิ่งกลับเข้าสู่หัวใจได้ยากขึ้น ทำให้เกิดการคั่งค้างของเลือดในหลอดเลือดดำส่วนปลาย การที่มีเลือดคั่งในหลอดเลือดช่วงหนึ่ง ๆ เป็นเวลานาน ๆ จนทำให้เกิดเส้นเลือดขอดขึ้น และจะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของผิวหนังหลายอย่างตามมา

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดเส้นเลือดขอด
1. เพศหญิง
2. อายุที่เพิ่มขึ้น
3. ภาวะตั้งครรภ์ เนื่องจากขนาดมดลูกที่ใหญ่ขึ้นและฮอร์โมนที่เพิ่มขึ้น
4. ภาวะอ้วน
5. การมีประวัติคนในครอบครัวเป็นเส้นเลือดขอด

อาการและอาการแสดง
เส้นเลือดขอดคือภาวะที่เห็นเส้นเลือดใต้ผิวหนังที่เด่นชัดขึ้น อาจโป่งพองและมีลักษณะคดเคี้ยว โดยผู้ป่วยอาจไม่มีอาการหรืออาจจะมีอาการปวดเมื่อยหรือ หนักๆขา เวลาที่ต้องยืนนิ่ง ๆ เป็นเวลานาน ๆ เนื่องการที่มีเลือดดำคั่งเป็นเวลานาน



ซึ่งถ้าไม่ได้รับการดูแลรักษาจะทำให้ผนังเส้นเลือดโป่งเพิ่มขึ้น ลิ้นที่เคยปิดไม่ให้เลือดไหลย้อนกลับก็จะถูกดันให้ห่างออก แรงดันที่เพิ่มขึ้นจากเลือดคั่งจะส่งผลทำลายลิ้นกั้นเลือดเหล่านั้น อีกทั้งก่อให้เกิดการหลั่งสารต่าง ๆ ที่ก่อให้เกิดการอักเสบบริเวณผิวหนัง ดังนั้นในคนที่มีภาวะเส้นเลือดขอดเป็นเวลานาน ๆ จะเห็นผิวหนังรอบ ๆ เปลี่ยนเป็นสีดำขึ้น แห้งแตก บางครั้งมีผื่นเป็น ๆ หาย ๆ บวมขึ้นจนถึงมีการอักเสบชั้นไขมันใต้ผิวหนังจนเป็นดานแข็งหรือเป็นแผลเรื้อรัง ส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวันอย่างมากได้

การวินิจฉัยโรค
ภาวะนี้สามารถให้การวินิจฉัยได้จากการซักประวัติและตรวจร่างกาย ในกรณีที่สงสัยมีความผิดปกติของเส้นเลือดดำในส่วนที่มองไม่เห็นจากการตรวจร่างกาย สามารถใช้ Ultrasonography โดยเฉพาะชนิดที่เป็น Doppler ในการตรวจค้นเพิ่มเติมได้

การรักษาภาวะเส้นเลือดขอด
เมื่อพบแพทย์ แพทย์จะทำการประเมินจากการตรวจร่างกาย และบางครั้งอาจใช้เครื่องอัลตร้าซาวน์เพื่อช่วยยืนยันการวินิจฉัยโรคด้วย นอกเหนือจากการปฏิบัติตัวข้างต้นที่ผู้ป่วยทุกรายควรกระทำ การรักษาแบบจำเพาะต่อเส้นเลือดขอดมีหลายวิธี ซึ่งแต่ละวิธีก็เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละคนต่าง ๆ กันไป

1. การฉีดยาเข้าเส้นเลือดขอด (Sclerotherapy)
การฉีดสารที่มีคุณสมบัติทำลายผนังเส้นเลือดเข้าใบบริเวณที่มีเส้นเลือดขอด โดยการรักษาวิธีนี้มีข้อดี คือ ทำได้ไม่ยุ่งยากนักสำหรับกรณีที่ใช้สำหรับเส้นเลือดขอดที่อยู่ตื้น ได้ผลดีในผู้ป่วยที่เหมาะสม ผลข้างเคียงจากการรักษาที่อาจเกิดได้ เช่นรอยดำที่บริเวณฉีดยา อาจพบผิวหนังตายบางส่วนกลายเป็นแผล หรือมีเส้นเลือดฝอยเล็ก ๆ ขึ้นมาแทนที่เส้นเลือดขอดที่เราทำลายไป หรือเกิดการแพ้ยาได้

2. การใช้เลเซอร์ที่ผิวหนัง (Lasers for leg veins)
หลักการคือการให้เม็ดเลือดดูดซับแสงเลเซอร์แล้วเปลี่ยนเป็นพลังงานความร้อนแผ่ไปทำลายผนังหลอดเลือด การใช้เลเซอร์รักษานั้นเป็นทางเลือกสำหรับผู้ที่ไม่สามารถให้การรักษาด้วยการฉีดสารได้และเหมาะสำหรับเส้นเลือดที่มีขนาดเล็ก และต้องทำหลายครั้งจึงจะเห็นผล เลเซอร์ที่นำมารักษาเส้นเลือดขอดมีหลายชนิด เช่น ความยาวคลื่น 595 หรือ 1064 นาโนเมตร เป็นต้น

3. การรักษาโดยใช้เลเซอร์หรือคลื่นความถี่วิทยุจากภายในเส้นเลือด (Endovenous ablation)
เป็นการรักษาโดยจะมีการใส่สายนำแสงเลเซอร์หรือคลื่นความถี่วิทยุเข้าไปในเส้นเลือดที่ขอด โดยใช้ภาพจากเครื่อองอัลตร้าซาวน์นำทาง เมื่อเข็มอยู่ในเส้นเลือดเป้าหมายแล้ว จะมีการปล่อยเลเซอร์ (เช่น ความยาวคลื่น 810 หรือ 1320 นาโนเมตร) หรือคลื่นความถี่วิทยุ (Radiofrequency) ซึ่งมีคุณสมบัติทำลายผนังหลอดเลือดได้ การรักษาวิธีนี้มีรอยช้ำไม่มากเมื่อเทียบกับการผ่าตัด และสามารถเข้าถึงหลอดเลือดที่มีปัญหาได้อย่างแม่นยำและให้ผลการรักษาที่ดี แต่ต้องอาศัยทักษะของแพทย์ผู้ทำการรักษาอย่างมาก อีกทั้งเครื่องมือยังมีราคาสูงอยู่

4. การผ่าตัด Ambulatory phlebectomy
เป็นวิธีการรักษามาตรฐานได้ผลดี ต้องทำในห้องผ่าตัด หลังทำจะมีรอยช้ำมากที่สุด โดยแพทย์จะฉีดยาชาและเปิดแผลเล็ก ๆ แล้วนำตะขอเกี่ยวเส้นเลือดขอดออกมา ข้อดีของการรักษาด้วยวิธีนี้ คือ สามารถเห็นผลในการรักษาได้ทันทีหลังการรักษา

5. การผ่าตัด Ligation and stripping
เป็นการผ่าตัดโดยศัลยแพทย์ในห้องผ่าตัดเพื่อนำเส้นเลือดดำใหญ่ที่มีความผิดปกติออก

คำแนะนำสำหรับการดูแลเบื้องต้นด้วยตนเอง
หากสงสัยว่ามีภาวะเส้นเลือดขอด ควรสำรวจคนเองว่ามีปัจจัยเสี่ยงใดที่พอจะแก้ไขได้ เช่น ภาวะอ้วน เป็นต้น และควรปฏิบัติตัวเพื่อลดปัจจัยเสี่ยงเหล่านั้น การลดน้ำหนัก การหลีกเลี่ยงการยืนเฉย ๆเป็นเวลานาน ๆ จะช่วยไม่ให้ภาวะเส้นเลือดขอดเป็นมากขึ้น และเนื่องจากเลือดดำไหลเวียนกลับหัวใจได้ไม่ดี การใส่ถุงน่องชนิดยาวเพื่อการรักษาเส้นเลือดขอด ซึ่งมีลักษณะพิเศษ คือ จะรัดตรงบริเวณขาส่วนล่างมากกว่าขาส่วนบน เป็นการไล่เลือดไม่ให้คั่งค้างอยู่ที่ขาส่วนล่าง จึงมีประโยชน์ โดยถุงน่องชนิดนี้ควรผลิตเพื่อการรักษาโดยเฉพาะ มีความยาวที่เหมาะกับขาของแต่ละคน และควรจะตรวจประเมินเพื่อให้ได้ถุงน่องที่มีความดันที่เหมาะสม
Share: